ບຸນເຂົ້າພັນສາ ແມ່ນປະເພນີໜື່ງທີ່ປະຊາຊົນລາວຊາວພຸດໄດ້ສືບທອດປະຕິບັດກັນມາເປັນເວລາຍາວນານນັບຕັ້ງແຕ່ປູ່ຍ່າ ພໍ່ແມ່ ເພີ່ນໄດ້ພາເຮັດຈົນມາຮອດປະຈຸບັນນີ້ກໍ່ແມ່ນຍັງໄດ້ປະຕິບັດສືບທອດກັນມາ, ສໍາລັບ ຄຳວ່າ ພັນສາ ຫຼື ວັດສາ ແປວ່າ ປີ ຫຼື ລະດູການ ແລະ  ຄຳວ່າເຂົ້າພັນສາແປວ່າເຂົ້າປະຈໍາລະດູການຢູ່ປະຈຳບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ ຕະຫຼອດໄລຍະ 3 ເດືອນໂດຍບໍ່ໄປຄ້າງຄືນ ຫຼື ແຮມຄືນຢູ່ບ່ອນໃດ  ໃນງານບຸນເຂົ້າພັນສານີ້ແມ່ນເພື່ອເຊີດຊູສົ່ງເສີມ ກິດຈະກໍາທາງພຸດທະສາສະໜາໂດຍສະເພາະຂອງພະສົງ ສໍາມະເນນ ແລະ ໃນການເຂົ້າພັນສານີ້ ແມ່ນໄດ້ກໍານົດເອົາແຕ່ເດືອນ 8 ເພັງ ຫຼື ວ່າ 15 ຄໍ່າໃນທຸກໆປີ ຕາມປົກກະຕິໄຕມາດພະສົງ ຈໍາພັນສາແມ່ນ ເດືອນ 9 ດັ່ງນັ້ນແລ້ວການເຂົ້າພັນສານີ້ແມ່ນມີ 2 ວັນຄື: ປຸຣິມິກາ ວັສສູປະນະນີກາ ເຂົ້າພັນສາຕົ້ນ ເລີ່ມແຕ່ມື້ແຮມ 1 ຄ່ຳເດືອນ  8 ຕາມປົກກະຕິໄຕມາດ ຖ້າເປັນອະທິກະມາດ ຄື 8 ສອງຫົນ ແມ່ນເຂົ້າພັນສາມື້ແຮມ 1 ຄ່ຳ ເດືອນ 8 ທີ່ສອງ ປັດສິມພັນສາ ຄືເຂົ້າພັນສາທີ 2 ເມື່ອພິກຂຸສົງບໍ່ທັນເພາະເຫດຈຳເປັນໃນການອະທິຖານເຂົ້າພັນສາແຮກ ກໍ່ເຂົາພັນສາຫຼັງ ເລີ່ມແຕ່ແຮມ 1 ຄໍ່າ ເດືອນ 9 ແລ້ວໄປອອກມື້ 15 ຄ່ຳເດືອນ 12  ບຸນເຂົ້າພັນສາຈິ່ງເປັນບຸນປະຈຳເດືອນ ແປດລາວ ຕາມຮີດ 12.

          ມູນເຫດໃນການເຂົ້າຈໍາພັນສານີ້ ເນື່ອງຈາກວ່າພະສົງສໍາມະເນນນັ້ນແມ່ນທ່ອງທ່ຽວໄປຕາມຊົນນະບົດທັງລະດູແລ້ງ ແລະ ລະດູຝົນ ເຊິ່ງວ່າບໍ່ມີວັນພັກຜ່ອນໂດຍສະເພາະແມ່ນໄດ້ໄປຢຽບເຂົ້າ, ໄຮ່ນາ, ຮົ້ວສວນ ຂອງປະຊາຊົນໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍ ສະນັ້ນແລ້ວເລື່ອງຈື່ງໄດ້ຍິນໄປຮອດຫູຂອງພະພຸດທະເຈົ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນພະພຸດທະອົງຈື່ງໄດ້ໃຫ້ພະສົງສໍາມະເນນເຂົ້າຈໍາພັນສາເປັນເວລາ 3ເດືອນໃນປີໜື່ງ ໂດຍສະເພາະແມ່ນໃນລະດູຝົນ ແລະ ບໍ່ໃຫ້ພະສົງໄປນອນຄ້າງຄືນຢູ່ບ່ອນອື່ນນອກຈາກວ່າມີຄວາມຈໍາເປັນແທ້ໆສະນັ້ນແລ້ວ ເມື່ອຮອດຍາມບຸນເຂົ້າພັນສາ ປະຊາຊົນລາວຊາວພຸດ ຈຶ່ງພາກັນກະກຽມເຄື່ອງໃນການເຮັດບຸນ ເພື່ອທີ່ຈະຫໍ່ເຂົ້າຕົ້ມເຂົ້າໜົມເພື່ອໄປໃສ່ບາດໃນວັນເຂົ້າພັນສາຢ່າງເປັນຂະບວນການຄຶກຄື້ນ.

ວັນເຂົ້າພັນສາ ເປັນວັນສໍາຄັນໜື່ງໃນທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາວັນໜື່ງ ປີໜື່ງຈັດຂຶ້ນເທື່ອໜື່ງ ແລະ ມີການກໍານົດ 3 ເດືອນ ຫຼື ໜື່ງໄຕຣມາດ ເພື່ອໃຫ້ບັນພະຊິດ ແລະ ຄະຣືຫັດ ອຸປາສົກ- ອຸປາສິກາ ເຍົາວະຊົນ ມີຜູ້ມີຈິດສັດທາໄດ້ບໍາເພັນສິນທານ, ພາວະນາ ແລະ ຖວາຍທານໃຫ້ບໍລິສຸດເຕັມໄຕຣມາດ 3 ເດືອນ, ເພື່ອປະໂຫຍດຕົນ, ປະໂຫຍດຜູ້ອື່ນ ແລະ ເພື່ອເພີ່ມພູນບຸນກຸສົນ ຈະຣິຍະສໍາມາປະຕິບັດໃຫ້ເຕັມປ່ຽມ ມີການຖວາຍຜ້າອາບນໍ້າຝົນ ແລະ ຜ້າໄຕຣຈີວອນ ເປັນຕົ້ນ.

ພາຍໃນວັດກໍຈະຫ້າງຫາກະກຽມ, ສະຖານທີ່ໃຫ້ອອກຕົນຍາດໂຍມມາໃສ່ບາດໃນຕອນເຊົ້າຂອງມື້ເຂົ້າພັນສາ. ສ່ວນອອກຕົນຍາດໂຍມກໍຈະຫ້າງຫາ, ອາຫານ, ເຮັດເຂົ້າຫນົມ, ເຂົ້າຕົ້ມ, ປັດໄຈແລ້ວແຕ່ຄວາມສາມາດຂອງແຕ່ລະຄົນ, ດອກໄມ້, ທູບ, ທຽນ, ອາຫານຄາວຫວານ, ບາງຄອບຄົວກໍກຽມເຮັດພາເຂົ້າທິບເພື່ອອຸທິດໃຫ້ຍາດພີ່ນ້ອງທີ່ລ່ວງລັບໄປແລ້ວ, ກີບດອກໄມ້, ຄຸສັງຄະທານ, ທຽນພັນສາ ແລະ ອື່ນໆ, ພໍຮຸ່ງເຊົ້າມື້ບຸນເຂົ້າພັນສາ ອອກຕົນຍາດໂຍມຊາວພຸດຕ່າງກໍແຫ່ແຫນກັນໄປໃສ່ບາດ, ຢາດນ້ຳ, ຖະຫວາຍຂອງທານທີ່ຕົນໄດ້ກຽມໄວ້ ໃຫ້ພະສົງຕາມວັດວາອາຮາມທີ່ໃກ້ເຮືອນຂອງຕົນ, ໃນຕອນແລງມື້ດຽວກັນນັ້ນກໍ່ຈະມີພິທີວຽນທຽນ, ໄຕ້ທຽນບູຊາອ້ອມສິມ, ກຸດຕິວິຫານ, ຮຸ່ງແຈ້ງເຫລືອງອະລ່າມໄປທົ່ວວັດ. ສໍາລັບຢູ່ເຮືອນປະຊາຊົນກໍ່ເຊັ່ນດຽວກັນຕ່າງກໍພາກັນໄຕ້ທຽນອ້ອມເຮືອນຂອງໃຜລາວ ເພື່ອເປັນການບົ່ງບອກວ່າບຸນເຂົ້າພັນສາເລີ່ມຂຶ້ນແລ້ວ.